वटपौर्णिमा कधी आहे? वटपौर्णिमा का साजरी करतात? तारीख, महत्व आणि पूजा विधी

वटपौर्णिमा (Vat Purnima) हा सण महिला आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि सुखी वैवाहिक जीवनासाठी साजरा करतात. हिंदू धर्मात या व्रताला विशेष महत्व आहे. ज्येष्ठ महिन्यातील पौर्णिमेला साजरा होणारा हा सण सावित्री-सत्यवान यांच्या पौराणिक कथेशी जोडलेला आहे.

वटपौर्णिमा कधी आहे?

वटपौर्णिमा 2025 मंगळवार दिनांक 10 जून 2025 रोजी साजरी केली जाईल. पौर्णिमा तिथी 10 जून 2025 रोजी दुपारी 11:35 वाजता सुरू होईल आणि 11 जून 2025 रोजी दुपारी 1:13 वाजता समाप्त होईल.

शुभ मुहूर्त:

शुभ स्नानाचा मुहूर्त: 11 जून 2025, सकाळी 5:30 ते 7:00 वाजता.

पूजा मुहूर्त: सकाळी 7:00 ते 10:00 वाजता वट वृक्षाची (वडाच्या झाडाची) पूजा करण्यासाठी उत्तम वेळ आहे.

वटपौर्णिमा का साजरी केली जाते? (वटपौर्णिमा का साजरी करतात)

वटपौर्णिमा संपूर्ण माहिती मराठी (वटपौर्णिमा माहिती)

वटपौर्णिमा हा सण महिला आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि सुखी वैवाहिक जीवनासाठी साजरा करतात. हिंदू धर्मात या व्रताला विशेष महत्व आहे. ज्येष्ठ महिन्यातील पौर्णिमेला साजरा होणारा हा सण सावित्री-सत्यवान यांच्या पौराणिक कथेशी जोडलेला आहे.

सावित्री-सत्यवान कथा:

पौराणिक कथेनुसार सावित्रीने आपल्या पती सत्यवानाचे प्राण यमराजाकडून आपल्या बुद्धिमत्तेने, भक्तीने आणि समर्पणाने परत मिळवले. सावित्रीच्या या कथेतून पती-पत्नीच्या नात्यातील प्रेम, विश्वास आणि निष्ठेचे महत्व अधोरेखित होते.

वटवृक्षाचे महत्व:

या दिवशी वटवृक्षाची पूजा केली जाते कारण असे मानले जाते की वटवृक्षात ब्रह्मा, विष्णू आणि महेश यांचे वास्तव्य आहे. विवाहित महिला वटवृक्षाला सूत गुंडाळून, हळद-कुंकू, फुले अर्पण करून आणि उपवास ठेवून पतीच्या आरोग्य, समृद्धी आणि सौभाग्यासाठी प्रार्थना करतात.

वटपौर्णिमीचे महत्व (वटपौर्णिमीचे सांस्कृतिक महत्व)

वटपौर्णिमा विशेषत: महाराष्ट्र, गुजरात, उत्तराखंड आणि गोव्यात उत्साहाने साजरी केली जाते. हा सण केवळ धार्मिकच नाही तर कौटुंबिक एकतेचे आणि सांस्कृतिक वारशाचे प्रतीक आहे.

थोडक्यात, वटपौर्णिमा साजरी करण्यामागचा उद्देश पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी प्रार्थना करणे, वैवाहिक जीवनातील प्रेम आणि विश्वास वाढवणे आणि सावित्रीच्या समर्पणाला स्मरण करणे हा आहे.

वट पौर्णिमेचे व्रत

वटपौर्णिमीचे व्रत कसे करावे ?

वट पौर्णिमेच्या व्रतात खालील विधी पाळले जातात:

स्नान आणि तयारी: सकाळी लवकर स्नान करून स्वच्छ वस्त्र परिधान करावे. विवाहित महिलांनी लाल किंवा पिवळी साडी घालावी.

वटवृक्ष पूजा: वटवृक्षाखाली सावित्री-सत्यवान यांच्या मूर्ती किंवा चित्राची स्थापना करावी. वटवृक्षाला हळद, कुंकू, अक्षता, फुले आणि मिठाई अर्पण करावी.

सूत बांधणे: वटवृक्षाला लाल किंवा पिवळे सूत (दोरा) 7 किंवा 21 वेळा गुंडाळावे.

व्रत कथा: सावित्री-सत्यवान यांची कथा ऐकावी किंवा वाचावी.

उपवास: काही महिला निर्जला उपवास करतात, तर काही फलाहार घेतात.

दान: स्नान-दानाचा मुहूर्त पाळून गरजूंना दान करावे.

हे हि वाचा – महाराष्ट्र FYJC प्रवेश 2025: नोंदणी प्रक्रिया, अंतिम मुदत आणि अर्ज कसा करावा?

वटपौर्णिमा पूजा साहित्य

लाल किंवा पिवळी साडी

हळद, कुंकू, अक्षता

फुले, हार, मिठाई

लाल किंवा पिवळे सूत

सावित्री-सत्यवान कथा पुस्तक

तांब्या, आंब्याची पाने, नारळ

सुहाग साहित्य (बांगड्या, सिंदूर, कंगवा)

वटपौर्णिमीची पूजा कुणी करू नये

वट पौर्णिमेचे व्रत आणि पूजा ही प्रामुख्याने विवाहित महिलांसाठी आहे जी आपल्या पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी आणि सुखी वैवाहिक जीवनासाठी हे व्रत करतात. तथापि काही परिस्थितींमध्ये किंवा विशिष्ट व्यक्तींनी वट पौर्णिमेची पूजा करणे टाळावे, असे धार्मिक आणि सांस्कृतिक मान्यतांनुसार सांगितले जाते. खालीलप्रमाणे कोणी वट पौर्णिमेची पूजा करू नये:

अविवाहित मुली:
वट पौर्णिमेचे व्रत हे विवाहित महिलांसाठी आहे त्यामुळे अविवाहित मुलींनी हे व्रत किंवा पूजा करणे आवश्यक नाही, कारण हे व्रत पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी केले जाते.

विधवा महिला:
हे व्रत पतीच्या आरोग्य आणि सौभाग्यासाठी आहे, त्यामुळे विधवा महिलांना वट पौर्णिमेची पूजा किंवा व्रत करण्याची परंपरा नाही.

गरोदर महिला (काही प्रकरणांमध्ये):
गरोदर महिलांनी उपवास करणे आरोग्यासाठी हानिकारक ठरू शकते, विशेषत: जर त्यांना डॉक्टरांनी उपवास टाळण्याचा सल्ला दिला असेल. अशा परिस्थितीत त्या पूजा करू शकतात, परंतु उपवास टाळावा किंवा फलाहार करावा.

आजारी किंवा कमजोर व्यक्ती:
ज्या महिलांची प्रकृती ठीक नाही किंवा ज्या शारीरिकदृष्ट्या कमजोर आहेत त्यांनी निर्जला उपवास टाळावा. त्या पूजा करू शकतात, परंतु उपवासाची सक्ती नाही.

मासिक पाळी असलेल्या महिला:
हिंदू धर्मात मासिक पाळीच्या काळात पूजा किंवा व्रत करण्यास मनाई आहे कारण या काळात महिलांना अपवित्र मानले जाते. अशा वेळी पूजा टाळावी.

पुरुष:
वट पौर्णिमेचे व्रत आणि पूजा ही विशेषत: महिलांसाठी आहे. पुरुषांना या व्रताची आवश्यकता नाही कारण हे व्रत विवाहित महिलांद्वारे पतीच्या दीर्घायुष्यासाठी केले जाते.

सावधगिरी आणि पर्याय –
जर एखादी सुहागिन स्त्री व्रत किंवा पूजा करू शकत नसेल (उदा., आरोग्याच्या कारणास्तव), तर ती मनोभावे सावित्री-सत्यवान यांची कथा ऐकू शकते किंवा वटवृक्षाला प्रार्थना करू शकते.
काही ठिकाणी, ज्या महिला उपवास करू शकत नाहीत त्या फलाहार किंवा साध्या विधींसह पूजा करतात.

(टीप – वरील माहिती विविध धर्मग्रंथाच्या आधारे दिली असून MahaReport चा यातून कुठल्याही प्रकारची अंधश्रद्धा पसरवण्याचा हेतू नाही.)