तुळशी विवाहासाठी मंगलाष्टके : Tulshi Vivah Mangalashtak

तुळशी विवाह
तुळशी विवाह (Tulshi Vivah) हा एक हिंदू धार्मिक उत्सव आहे जो कार्तिक महिन्यात (नोव्हेंबर-डिसेंबर) साजरा केला जातो. यामध्ये तुळशी वनस्पतीचे लग्न विष्णू किंवा त्यांचा अवतार श्रीकृष्णाशी लावले जाते. तुळशीला लक्ष्मीचे स्वरूप मानले जाते आणि ती विष्णूची पत्नी मानली जाते.

तुळशी विवाह कधी आहे?

या वर्षी कार्तिक एकादशी २३ नोव्हेंबरला साजरी होणार आहे. कार्तिक शुक्ल द्वादशीपासून तुळशीचे लग्न लावतात. तुळशीचे लग्न २४ नोव्हेंबरपासून सुरु होतील. २७ नोव्हेंबरपर्यंत म्हणजेच कार्तिक पौर्णिमेपर्यंत हे तुळशीचे लग्न लावले जातील.

हिंदू धर्मात लग्नासारखा पवित्र आणि आनंददायी विधी हा ‘मंगलाष्टक’ (Mangalashtak) शिवाय पूर्ण होऊ शकत नाही. कोणत्याही लग्नात वाढू वरांना आशीर्वाद मिळावे यासाठी मंगलाष्टकं गायली जातात. तुळशीचा विवाह देखील त्याला अपवाद नाही. तुळशीच्या लग्नाला देखील इतर लग्नांप्रमाणेच मंगलाष्टकं गाण्याची पद्धत आहे. हि मंगलाष्टक तुम्ही स्वतः म्हणणार असाल तर आम्ही आपल्यासाठी खाली हि मंगलाष्टके लिहून देत आहोत.

तुळशीचं लग्न कार्तिकी एकादशी नंतर तिन्ही सांजेला लावण्याची पद्धत आहे. संध्याकाळी दिवे लावणीच्या वेळेस म्हणजेच ७ ते ८ दरम्यान हा तुळशीच्या लग्नाचा सोहळा पार पडतो. यावेळेस लग्नादिवशी तुळस विशिष्ट स्वरूपात सजवली जाते. नवरी प्रमाणे बाशिंग, हिरव्या बांगड्या, मंगळसूत्र, हळद- कुंकू तुळशीस अर्पण केले जाते. मग सुरू होतात ती मंगलाष्टकं –

तुळशीचे लग्न लावताना म्हणायची मंगलाष्टकं

स्वस्ति श्री गणनायकं गजमुखं, मोरेश्वरं सिद्धिदं ।

बल्लाळो मुरुडं विनायकमहं, चिन्तामणि स्थेवरं ||

लेण्याद्रिं गिरिजात्मकं सुरवरदं, विघ्नेश्वरम् ओज़रम् |

ग्रामे रांजण संस्थितम् गणपतिः, कुर्यात् सदा मङ्गलं || १ ||

 

गंगा सिंधु सरस्वती च यमुना, गोदावरी नर्मदा ।

कावेरी शरयू महेंद्रतनया शर्मण्वती वेदिका ।।

क्षिप्रा वेत्रवती महासुर नदी, ख्याता गया गंडकी ।

पूर्णा पूर्ण जलैः समुद्र सरिता, कुर्यातसदा मंगलम ।। २ ।।

 

लक्ष्मी: कौस्तुभ पारिजातक सुरा धन्वंतरिश्चंद्रमा: ।

गाव: कामदुधाः सुरेश्वर गजो, रंभादिदेवांगनाः ।।

अश्वः सप्त मुखोविषम हरिधनुं, शंखोमृतम चांबुधे ।

रत्नानीह चतुर्दश प्रतिदीनम, कुर्वंतु वोमंगलम ।। ३ ।।

 

राजा भीमक रुख्मिणीस नयनी, देखोनी चिंता करी ।

ही कन्या सगुणा वरा नृपवरा, कवणासि म्यां देईजे ।।

आतां एक विचार कृष्ण नवरा, त्यासी समर्पू म्हणे ।

रुख्मी पुत्र वडील त्यासि पुसणे, कुर्यात सदा मंगलम ।। ४ ।।

 

लक्ष्मीः कौस्तुभ पांचजन्य धनु हे, अंगीकारी श्रीहरी ।

रंभा कुंजर पारिजातक सुधा, देवेंद्र हे आवरी ।।

दैत्यां प्राप्ति सुरा विधू विष हरा, उच्चैःश्रवा भास्करा ।

धेनुवैद्य वधू वराशि चवदा, कुर्यात सदा मंगलम ।। ५ ।।

 

लाभो संतति संपदा बहु तुम्हां, लाभोतही सद्गुण ।

साधोनि स्थिर कर्मयोग अपुल्या, व्हा बांधवां भूषण ।।

सारे राष्ट्र्धुरीण हेचि कथिती कीर्ती करा उज्ज्वल ।

गा गार्हस्थाश्रम हा तुम्हां वधुवऱां देवो सदा मंगलम ।। ६ ।।

 

विष्णूला कमला शिवासि गिरिजा, कृष्णा जशी रुख्मिणी ।

सिंधूला सरिता तरुसि लतिका, चंद्रा जशी रोहिणी ।।

रामासी जनकात्मजा प्रिय जशी, सावित्री सत्यव्रता ।

तैशी ही वधू साजिरी वरितसे, हर्षे वरासी आतां ।। ७।।

 

आली लग्नघडी समीप नवरा घेऊनि यावा घरा ।

गृह्योत्के मधुपर्कपूजन करा अन्तःपटाते धारा ।।

दृष्टादृष्ट वधुवरा न करितां, दोघे करावी उभी ।

वाजंत्रे बहु गलबला न करणे, लक्ष्मीपते मंगलम ।। ८ ।।

तदेव लग्नं सुदिनं तदेव

ताराबलं चन्द्रबलं तदेव

विद्याबलं दाोवबलं तदेव

लक्ष्मीपते ते त्रियुगं स्मरामि

सुमुहूर्त शुभमंगल सावधान..

तुळशी विवाह हा हिंदू धर्मात साजरा केला जाणारा एक प्रमुख सण आहे. हा सण कार्तिक शुद्ध एकादशीपासून ते कार्तिक पौर्णिमेपर्यंत साजरा केला जातो. कार्तिक शुद्ध एकादशीला प्रबोधिनी एकादशी म्हणतात आणि कार्तिक पौर्णिमेला यमदीपावली म्हणतात.

तुळशी विवाह हा विष्णू आणि तुळशीच्या विवाहाचा प्रतीकात्मक समारंभ आहे. हिंदू धर्मात तुळशीला लक्ष्मीचे अवतार मानले जाते आणि विष्णूला लक्ष्मीचे पती मानले जाते. म्हणूनच, तुळशी विवाह हा दोन देवतांच्या विवाहाचा एक आनंददायी आणि पवित्र समारंभ आहे.

तुळशी विवाहाच्या दिवशी, घरात तुळशीचे एक रोप लावले जाते किंवा पूर्वीपासून असलेल्या तुळशीच्या रोपाला सजवलं जातं. रोपाला लाल रंगाची साडी, लाल चुनरी, बांगड्या, हार आणि इतर दागिने घातले जातात. रोपाला लाल चंदनाने तिलक लावला जातो.

लग्नाच्या दिवशी, घरात एक मंडप बांधला जातो. मंडपात तुळशीचे रोप आणि शालिग्राम किंवा आंब्याच्या फांदी ठेवली जाते. शालिग्राम किंवा आंब्याच्या फांदीला विष्णूचे प्रतीक मानले जाते.

लग्नाची संपूर्ण पूजा विधी पार पाडली जाते. पुजारी मंत्रोच्चारासह पूजा करतात. लग्नाच्या समारंभात, तुळशीला विष्णूसोबत जोडले जाते.

लग्नानंतर, तुळशीला विष्णूचे प्रतीक म्हणून पूजले जाते. तुळशीला असे मानले जाते की ती घरात सुख, समृद्धी आणि आरोग्य आणते.

तुळशी विवाह हा हिंदू धर्मात एक महत्त्वाचा सण आहे. हा सण प्रेम, समर्पण आणि विवाहाच्या पवित्रतेचे प्रतीक आहे.

तुळशी विवाहाची तारीख

तुळशी विवाह कार्तिक महिन्यात साजरा केला जातो. या महिन्यात, भगवान विष्णूला जागृत मानले जाते. तुळशी विवाहाचा मुख्य दिवस कार्तिक शुद्ध एकादशी असतो. या दिवशी, तुळशी विवाहाचे विधी केले जातात.

तुळशी विवाहाची पद्धत

तुळशी विवाहाची पूजा घरी किंवा मंदिरात केली जाऊ शकते. पूजा करताना, एक चौरस आसन तयार करून त्यावर तुळशीची रोपे ठेवली जातात. तुळशीच्या रोपांचे वरण केले जाते आणि त्याना सुंदर कपडे घातले जातात. तुळशीच्या रोपांचे हार घालून त्याना वधू मानले जाते. विष्णूचे प्रतिक म्हणून शालिग्राम किंवा गणेशाची मूर्ती ठेवली जाते. विष्णूला देखील वधू मानले जाते.

पूजा करताना, पंडितजी विष्णू आणि तुळशीच्या विवाहाची कथा सांगतात. कथा सांगून झाल्यावर, पंडितजी विधी करून तुळशी विवाह लावतात. विवाहानंतर, तुळशी आणि विष्णूला प्रसाद अर्पण केला जातो.

तुळशी विवाहाचा उत्सव हिंदू धर्मात एक महत्त्वाचा उत्सव आहे. हा उत्सव पवित्र विवाहाचे प्रतीक आहे.

तुळशी विवाहाच्या पूजेची काही विशिष्ट पद्धती आहेत. ही पद्धती पुढीलप्रमाणे आहेत:

  • पूजा घराच्या पूर्व दिशेला केली जाते.
  • पूजेसाठी तुळशीची एक रोपटी, विष्णूचे प्रतीक म्हणून शालीग्राम किंवा आंब्याची एक शाखा, लाल चुनरी, बिंदी, सिंदूर, हार, दीप, धूप, अक्षता इत्यादी साहित्याची आवश्यकता असते.
  • पूजेपूर्वी तुळशीची रोपटी आणि विष्णूचे प्रतीक म्हणून वापरलेल्या शालीग्राम किंवा आंब्याच्या शाखेला स्नान घातले जाते.
  • नंतर तुळशीला लाल चुनरी, बिंदी, सिंदूर, हार इत्यादी श्रृंगार केला जातो. विष्णूचे प्रतीक म्हणून वापरलेल्या शालीग्राम किंवा आंब्याच्या शाखेलाही लाल चुनरी, बिंदी, सिंदूर इत्यादी श्रृंगार केला जातो.
  • नंतर पूजास्थानी तुळशीची रोपटी आणि विष्णूचे प्रतीक म्हणून वापरलेल्या शालीग्राम किंवा आंब्याच्या शाखेला एकत्र ठेवले जाते.
  • मग विष्णूच्या मंत्रांचा उच्चार करून पूजा केली जाते.
  • पूजा संपल्यानंतर तुळशीची रोपटी आणि विष्णूचे प्रतीक म्हणून वापरलेल्या शालीग्राम किंवा आंब्याच्या शाखेला एकत्र ठेवले जाते.

तुळशी विवाहाचे महत्त्व

तुळशी विवाहाला हिंदू धर्मात विशेष महत्त्व आहे. या विवाहात, तुळशी आणि विष्णूच्या एकत्रीकरणाचे प्रतीक पाहिले जाते. तुळशीला लक्ष्मीचे अवतार मानले जाते आणि विष्णूला भगवान मानले जाते. या विवाहात, लक्ष्मी आणि विष्णूच्या एकत्रीकरणामुळे, सौभाग्य, समृद्धी आणि आरोग्य प्राप्त होते अशी मान्यता आहे.

तुळशी विवाह हा एक आनंददायी आणि मंगलमय सण आहे. या सणाला साजरे करून, आपण लक्ष्मी आणि विष्णूच्या आशीर्वादाची प्राप्ती करू शकतो.

तुळशी विवाहाच्या दिवशी, अनेक मंदिरांमध्ये विशेष पूजा आणि उत्सव आयोजित केले जातात. या दिवशी, घरोघरी तुळशी विवाहाची पूजा केली जाते.

तुळशीचे लग्न लावल्यांनंतर फटाके फोडून आनंद साजरा केला जातो तसेच घरात गोड धोड जेवण बनवले जाते. पती-पत्नीच्या जीवनातील सुख, शांती समाधान वाढत राहावे यासाठी देखील तुळशीचं लग्न लावलं जातं.

Leave a Reply

Your email address will not be published. Required fields are marked *